Ճանաչելով, միաժամանակ, արարվում է ճանաչելին, հետևաբար, հայել նաև նշանակում է ստեղծել։ Ինքնահայեցումից զերծ մարդն աստիճանաբար դադարում է լինել փիլիսոփայական նշանակությամբ սուբյեկտ (ճանաչող, արարիչ, ես, պատճառ). այդպիսիք դառնում են (մնում են) ուրիշների հայեցման` ընդհուպ հայեցողության օբյեկտ (հետևանք)։
Ո՛վ հակված է ինքնարարման, ի՛նքն է ընտրում իրեն հայողին, ապա նաև ի՛նքն է ստեղծում նրան։
Ձեր սրբադասած բոլոր սերերը պայմանական են։ Դուք չեք ընտրել ձեր ծնողին, ազգը, լեզուն, հայրենիքն ու կրոնը, իսկ հետո էլ (ինքնա)ճանաչողությամբ չեք հաստատել։ Ապա ինչու՞ պետք է կարծել, որ այլ հարցերում ձեր կամքը կարող է լինել ազատ, սերը` անպայմանական։
Ինքնազոհության մեջ, միաժամանակ, նուրբ երանգով արտահայտվում է ինքն իրեն զոհաբերողի արհամարհանքն առ նա, հանուն ում կատարվում է զոհաբերությունը։ Անգամ աստվածաշնչյան հայտնի առասպելն ավելի շատ արհամարհանքի ակտ է, քան սիրո հավատչյա։